Gdy pendrive zostaje użyty do tworzenia rozruchowego nośnika instalacyjnego, narzędzia przebudowują jego strukturę partycji i sektor rozruchowy. Efekt? Widoczna pojemność często spada do 4–8 GB, a reszta przestrzeni staje się „niewidoczna” dla systemu. To zwykle nie awaria sprzętu, lecz konsekwencja zmiany tablicy partycji i systemu plików.
Zrozumienie problemu technicznego – dlaczego rozruchowe pendrive’y „tracą” pojemność
Mechanika tworzenia nośnika rozruchowego
Popularne narzędzia (np. Rufus, PowerISO, Windows Media Creation Tool) wykonują operacje niskopoziomowe: ustawiają kod rozruchowy, zmieniają schemat partycji i tworzą dodatkowe woluminy (np. EFI, środowisko odzyskiwania). Tworzenie nośnika rozruchowego to nie kopiowanie plików, lecz przebudowa całego nośnika.
W praktyce powstaje jedna lub kilka partycji o konkretnych rolach, a pozostała przestrzeń bywa oznaczona jako nieprzydzielona. Rzeczywista pojemność fizyczna nie znika — jest ukryta przez nową tablicę partycji. Zdarza się też, że nietypowe wyrównanie lub pozostałości po sektorze rozruchowym komplikują późniejsze formatowanie.
Przyczyny spadku pojemności i niewidoczności
Na widoczność pojemności wpływają przede wszystkim tablica partycji (MBR lub GPT) i zarejestrowane w niej woluminy. Jeśli nadmiarowa przestrzeń nie jest w tablicy opisana, system jej nie widzi i nie potrafi jej użyć.
Dodatkowe komplikacje mogą wynikać z technologii U3 (ukryta partycja typu CD‑ROM), wymogów rozruchu UEFI/Legacy, czy formatowania FAT32. Samo szybkie formatowanie w Eksploratorze Windows zwykle nie przywraca pełnej pojemności, bo działa wyłącznie na aktualnie rozpoznanej partycji.
Najczęstsze techniczne powody „utraty” pojemności to:
- zmiana schematu na MBR/GPT i zarejestrowanie tylko partycji rozruchowej,
- pozostałe miejsce oznaczone jako nieprzydzielone i niewidoczne dla Eksploratora,
- ukryte lub chronione partycje (np. EFI, U3, recovery),
- nieoptymalne wyrównanie do bloków pamięci i resztki po sektorze rozruchowym.
Metoda pierwsza – narzędzia wbudowane w Windows
Korzystanie z Zarządzania dyskami (diskmgmt.msc)
Graficzne narzędzie Zarządzanie dyskami pozwala bezpiecznie usunąć zbędne partycje i utworzyć nową, obejmującą całą pojemność. Poniżej szybka ścieżka:
- Naciśnij Windows + R, wpisz diskmgmt.msc, zatwierdź Enter.
- Odszukaj pendrive w dolnym panelu (sprawdź rozmiar, literę, typ).
- Kliknij prawym przyciskiem każdą partycję na pendrive’ie i wybierz „Usuń wolumin”.
- Gdy cały nośnik będzie „Nieprzydzielony”, kliknij go prawym przyciskiem i wybierz „Nowy wolumin prosty”.
- W kreatorze zaakceptuj maksymalny rozmiar, przypisz literę, wybierz system plików (NTFS dla Windows; FAT32 dla kompatybilności) i wykonaj szybkie formatowanie.
Po utworzeniu jednego, pełnego woluminu pendrive powinien znów pokazywać całą pojemność.
Korzystanie z DiskPart w wierszu poleceń
DiskPart zapewnia pełną kontrolę przez komendy tekstowe i skutecznie „czyści” problematyczne konfiguracje. Uwaga: komenda clean usuwa wszystkie partycje i dane. Oto minimalny zestaw poleceń:
cmd (uruchom jako administrator)
diskpart
list disk
select disk X
clean
create partition primary
format fs=ntfs label=MYDRIVE quick
assign letter=H
exit
Wstaw odpowiednio numer dysku (X), system plików (NTFS lub FAT32) i etykietę. Opcjonalnie możesz dodać convert gpt lub convert mbr po komendzie clean, jeśli chcesz zmienić schemat partycji.
Metoda druga – zewnętrzne oprogramowanie do zarządzania partycjami
Przegląd narzędzi i ich zastosowań
Jeśli wbudowane narzędzia nie pomagają lub wolisz interfejs graficzny, rozważ poniższe programy:
| Narzędzie | Typ | Główne zastosowanie | Poziom trudności | Koszt |
|---|---|---|---|---|
| MiniTool Partition Wizard | Menedżer partycji | Usuwanie/łączenie partycji, tworzenie nowej, format | Niski | Darmowy (podstawowo) |
| AOMEI Partition Assistant | Menedżer partycji | Przywracanie, tworzenie, Rebuild MBR | Niski | Darmowy (Standard) |
| DiskGenius | Partycje + odzysk | Przywracanie układu, skanowanie i odzysk plików | Średni | Freemium |
| HP USB Disk Storage Format Tool | Formatowanie USB | Głębokie formatowanie i odbudowa struktury | Niski | Darmowy |
| Rufus | Rozruch/format | Tworzenie nośników i pełne formatowanie pendrive’ów | Niski | Darmowy |
W każdym z powyższych programów kluczem jest usunięcie wszystkich istniejących partycji i utworzenie jednej nowej, obejmującej całą pojemność.
Metoda trzecia – narzędzia do formatowania przeznaczone specjalnie dla pendrive’ów
HP USB Disk Storage Format Tool
Prosty interfejs i wysoka skuteczność w przypadkach, w których Windows odmawia formatowania. Wybierz nośnik, system plików (FAT/FAT32/NTFS), nadaj etykietę, uruchom formatowanie jako administrator. Narzędzie często „omija” problemy z tablicą partycji i przywraca pełną pojemność w kilkadziesiąt sekund.
Rufus
Wybierz urządzenie, ustaw tryb rozruchu na Non‑bootable, wskaż schemat partycji (MBR lub GPT) i system plików (FAT32/NTFS), nadaj etykietę i kliknij START. Rufus potrafi przebudować tablicę partycji i wykonać pełne, szybkie formatowanie.
Metoda czwarta – zaawansowane odzyskiwanie i niskopoziomowe formatowanie
Zrozumienie niskopoziomowego formatowania
Niskopoziomowe formatowanie komunikuje się bezpośrednio z kontrolerem i nadpisuje pamięć zerami, przywracając nośnik do stanu zbliżonego do fabrycznego. To najskuteczniejsza, ale najwolniejsza i całkowicie destrukcyjna metoda — po niej danych nie da się odzyskać.
HDD LLF Low Level Format Tool
Narzędzie obsługuje nośniki USB i pozwala przeprowadzić pełne czyszczenie pamięci flash. Wybierz właściwy dysk, potwierdź operację i uruchom formatowanie niskopoziomowe. Przy dużych pojemnościach operacja może trwać wiele godzin. Dostępna jest wersja darmowa (z ograniczeniami).
TestDisk i PhotoRec
TestDisk naprawia tablice partycji i odzyskuje utracone woluminy, a PhotoRec skupia się na plikach (również z uszkodzonych systemów plików). Oba narzędzia są darmowe i open source. Po naprawie układu partycji możesz wrócić do standardowego formatowania.
Metoda piąta – odzyskiwanie danych przed pełnym przywróceniem
Kiedy odzyskiwanie danych jest konieczne
Jeśli na nośniku są ważne pliki, odzyskaj je przed kasowaniem partycji i formatowaniem. W pamięci flash „czas ma znaczenie” — zjawisko dryftu ładunku w komórkach NAND sprzyja degradacji danych.
Korzystanie z profesjonalnego oprogramowania
Popularne i skuteczne narzędzia do odzyskiwania warto rozważyć w następujących przypadkach:
- Disk Drill – szerokie wsparcie dla NTFS/FAT32/exFAT, podgląd i selektywny odzysk,
- Recuva – prosta obsługa i „głębokie skanowanie” dla usuniętych plików,
- PhotoRec – odzysk multimediów i plików po sygnaturach z uszkodzonych nośników.
Plików nie zapisuj ponownie na tym samym pendrive’ie — wybierz inny dysk docelowy.
Rozwiązywanie specyficznych problemów
Pendrive’y z technologią U3
U3 tworzy ukrytą partycję widoczną jako napęd CD‑ROM, co utrudnia modyfikacje układu. Skorzystaj z narzędzia producenta (np. U3 Launchpad Removal), usuń partycję U3, a następnie odbuduj układ standardowymi metodami (Zarządzanie dyskami, DiskPart, menedżery partycji).
Pendrive’y z nieznanymi informacjami o kontrolerze
Gdy narzędzia (np. ChipGenius) raportują kontroler jako „unknown”, standardowe metody mogą zawodzić. Spróbuj niskopoziomowego formatowania lub — dla zaawansowanych — poszukaj firmware’u właściwego dla modelu i narzędzi producenta do jego wgrania. Upewnij się, że to właściwy plik i nośnik, bo błędny firmware może trwale uszkodzić urządzenie.
Najlepsze praktyki – jak zapobiegać problemom
Aby ograniczyć ryzyko utraty widocznej pojemności i przyspieszyć ewentualne przywracanie, stosuj poniższe zasady:
- po instalacji systemu od razu przywróć pendrive do roli zwykłego nośnika (usuń partycje rozruchowe i utwórz jedną nową),
- tworząc nośnik w Rufusie, wybieraj NTFS tam, gdzie to możliwe, a schemat GPT dla UEFI lub MBR dla trybu Legacy,
- zawsze używaj opcji „Bezpieczne usuwanie sprzętu i wysuwanie nośników”,
- utrzymuj regularne kopie zapasowe i rotuj nośniki,
- dbaj o prawidłowe wyrównanie partycji (np. start od LBA 8192), co poprawia wydajność i żywotność.
Rozwiązanie specjalistyczne – Ventoy dla elastycznych nośników rozruchowych
Alternatywa dla tradycyjnych metod
Ventoy pozwala wgrywać na pendrive wiele plików ISO bez każdorazowego przebudowywania nośnika. Program instaluje niewielki bootloader, a resztę pozostawia jako standardową partycję danych. Pendrive pozostaje jednocześnie nośnikiem danych i urządzeniem rozruchowym.
Implementacja i korzyści
Uruchom instalator Ventoy, przygotuj pendrive, a następnie skopiuj na niego obrazy ISO jak zwykłe pliki. Przy starcie komputera zobaczysz menu wyboru obrazu. Brak konieczności każdorazowego „naprawiania” nośnika i brak utraty widocznej pojemności dzięki standardowej partycji danych.