Przeprowadzona przez Polskę transformacja naziemnej telewizji cyfrowej z przestarzałego standardu DVB-T do nowoczesnego DVB-T2/HEVC to główna przyczyna, dla której tysiące gospodarstw domowych doświadczają sytuacji odbioru wyłącznie kanałów TVP. Problem wynika z kombinacji czynników technicznych, wymagań sprzętowych telewizorów, celowo zaplanowanego opóźnienia migracji MUX-3 oraz jakości sygnału i ustawienia anten.
Jeśli Twój telewizor odbiera tylko kanały TVP, najczęstszą przyczyną jest brak obsługi standardu DVB-T2/HEVC lub niewłaściwa konfiguracja instalacji antenowej.
Historyczne tło cyfryzacji telewizji w Polsce
Polska przeprowadziła długotrwały proces transformacji z telewizji analogowej do cyfrowej, który rozpoczął się w 2001 roku i trwał kilkanaście lat. Pierwsze testowe emisje DVB-T odbyły się 9 listopada 2001 roku w Warszawie, a pierwszy transmiter w okolicach Rzeszowa ruszył w kwietniu 2004.
Regularne transmisje DVB-T wystartowały 30 września 2010 roku, a pełne wyłączenie analogu zakończono 23 lipca 2013 roku. Do 2016 roku działało około 250 nadajników DVB-T, dostarczając do trzech multipleksów z kodowaniem MPEG-4/AVC (H.264).
Standard DVB-T/H.264 zapewniał około 24,9 Mb/s w kanale 8 MHz, co ograniczało liczbę kanałów i jakość transmisji.
Przejście ze standardu DVB-T do DVB-T2/HEVC – wyzwania techniczne i operacyjne
Na przełomie 2021 i 2022 roku podjęto decyzję o przejściu na DVB-T2 z kodowaniem HEVC (H.265), aby zwiększyć efektywność spektralną i umożliwić emisje w wyższej jakości, w tym Ultra HD.
HEVC (H.265) pozwala na około dwukrotnie lepszą kompresję niż H.264, a DVB-T2 oferuje przepływność rzędu ~40 Mb/s w kanale 8 MHz.
Migracja wystartowała w marcu 2022 roku. Wyjątkiem był MUX-3 z kanałami TVP, pozostawiony czasowo w DVB-T/MPEG-4 ze względów bezpieczeństwa narodowego w kontekście agresji Rosji na Ukrainę. UKE przedłużył zgodę na działanie MUX-3 w starym standardzie do końca 2023 roku.
W praktyce przez cały 2023 rok wielu widzów ze starszymi odbiornikami mogło oglądać tylko kanały TVP (MUX-3), podczas gdy większość pozostałych emisji działała już w DVB-T2/HEVC.
Niezgodność kodowania – rdzenna przyczyna odbioru tylko TVP
Fundamentalnym powodem ograniczonego odbioru jest brak kompatybilności starszych odbiorników z kodekiem H.265/HEVC. Kodek HEVC jest niezgodny wstecz z MPEG-2 i MPEG-4/AVC (H.264).
Telewizor bez wsparcia dekodowania H.265 nie wyświetli obrazu z kanałów nadawanych w DVB-T2/HEVC – niezależnie od siły sygnału.
Pierwsze kompatybilne urządzenia pojawiły się ok. 2014 roku, głównie jako modele premium. Nawet w 2019 roku wiele telewizorów miało tuner DVB-T2, ale bez obsługi HEVC (tylko MPEG-4/H.264), co prowadziło do sytuacji: kanał jest na liście, ale po włączeniu obraz jest czarny lub dostępny jest tylko dźwięk.
Multipleks MUX-3 i jego rola w problemach odbioru
MUX-3 (kanały TVP) ma pokrycie ok. 99,5% populacji i w 2023 roku działał w DVB-T/MPEG-4. Pozostałe multipleksy (MUX-1, MUX-2, MUX-6) nadawały w DVB-T2/HEVC, a MUX-8 w paśmie VHF – częściowo w DVB-T.
Użytkownik z telewizorem nieobsługującym HEVC widział wyłącznie kanały TVP z MUX-3, a reszta emisji pozostawała dla niego niedostępna do czasu migracji MUX-3 w grudniu 2023 roku.
Dla przejrzystości, tak wyglądała zmiana standardów w poszczególnych multipleksach:
| Multipleks | Standard 2022–2023 | Standard od XII 2023 | Wybrane kanały |
|---|---|---|---|
| MUX-1 | DVB-T2/HEVC | DVB-T2/HEVC | kanały publiczne i komercyjne (m.in. TVP ABC, TTV) |
| MUX-2 | DVB-T2/HEVC | DVB-T2/HEVC | Polsat, TVN, TV4, Puls |
| MUX-3 | DVB-T/MPEG-4 (do XII 2023) | DVB-T2/HEVC | TVP1, TVP2, TVP3, TVP Info, TVP Sport, TVP Historia |
| MUX-6 | DVB-T2/HEVC | DVB-T2/HEVC | TVP Dokument, TVP Kobieta, TVP Rozrywka, TVP Nauka, TVP Polonia |
| MUX-8 (VHF) | DVB-T (część emisji) | DVB-T (część emisji) | Metro, Zoom TV, Nowa TV, WP, ViDoc TV, Republika, wPolsce24 |
Charakterystyka zainstalowanego parku urządzeń i zdolności odbiorników
Po migracji w czerwcu 2022 roku ok. 1,1 mln gospodarstw domowych nie miało dostępu do DVB-T2/HEVC. To odzwierciedla dużą liczbę starszych odbiorników bez wsparcia HEVC.
Telewizory sprzed 2007 roku zwykle nie mają wbudowanego tunera DVB-T i wymagają zewnętrznego dekodera. Modele z lat 2007–2015 często wspierają tylko MPEG-2 lub MPEG-4/H.264, ale nie H.265/HEVC.
Rząd uruchomił dopłaty (do 475 mln zł) – 250 zł do telewizora i 100 zł do dekodera na gospodarstwo. Dekodery DVB-T2/HEVC kosztowały zwykle 100–200 zł, lecz wymagały instalacji i konfiguracji.
Problemy związane z sygnałem i infrastrukturą antenową
Poza kwestią kodeków, drugim największym źródłem trudności jest jakość i siła sygnału. Cyfrowa telewizja działa zero-jedynkowo – jest obraz idealny albo nie ma go wcale.
Najczęstsze przyczyny problemów z odbiorem to:
- przeszkody terenowe – góry, drzewa czy wysokie budynki osłabiają lub blokują sygnał,
- zbyt niskie zawieszenie anteny – brak „linii widzenia” do masztu nadawczego znacząco obniża poziom odbioru,
- długość i jakość kabla – rosnące tłumienie przy długich odcinkach, stare kable i złe złącza,
- rozdzielacze i łączniki – wprowadzają dodatkowe straty (typowo ok. 3,5 dB),
- interferencje LTE/5G – szczególnie blisko stacji bazowych,
- wielodrożność (multipath) – odbicia sygnału przy słabszym polu powodują pikselozę,
- warunki atmosferyczne – upał, inwersje, mgła i pora roku wpływają na propagację.
Podniesienie anteny, skrócenie i poprawa okablowania oraz eliminacja zbędnych rozdzielaczy często przynoszą natychmiastową poprawę.
Znaczenie ma także rodzaj przewodu. Stary RG59 ma większe tłumienie niż nowoczesny RG6 z potrójnym lub czterokrotnym ekranowaniem. Rekomendowane jest stosowanie wysokiej jakości kabla RG6 z czterokrotnym ekranowaniem.
Interferencja i zagadnienia promieniowania radiowego
Wzrosło ryzyko zakłóceń ze strony 4G/LTE i 5G, pracujących w pasmach sąsiadujących z górnym zakresem UHF.
Objawy to pikseloza, „szum” i zanik obrazu – zwłaszcza w pobliżu stacji bazowych. Skutecznym środkiem zaradczym jest filtr LTE/5G montowany przy antenie (tłumi pasma 700/800 MHz).
Zjawisko multipath (wielodrożność) oraz nietypowe warunki propagacyjne również potrafią okresowo pogarszać odbiór – bywa lepiej nocą, gorzej w gorące popołudnia.
Pozycjonowanie anteny i orientacja kierunkowa
W antenach kierunkowych (np. Yagi) maksymalny zysk uzyskuje się w kierunku czołowym. Ustawienie anteny „tyłem” do nadajnika radykalnie obniża poziom odbioru.
Najpierw należy ustalić azymut i odległość do nadajnika, korzystając z Emitel – EmiMaps (emimaps.emitel.pl). Narzędzie wskaże kierunek i sugerowany typ anteny.
Ważna jest polaryzacja (zwykle pozioma, lokalnie pionowa/skośna). Błędna polaryzacja, czyli obrócenie anteny o 90°, może skutkować znacznym spadkiem sygnału.
Wysokość montażu również ma znaczenie – im wyżej, tym lepiej, o ile omijamy przeszkody terenowe i zabudowę.
Wzmacniacze sygnału i przedwzmacniacze
Do kompensacji strat na długich odcinkach lub w rozbudowanej instalacji stosuje się wzmacniacze i przedwzmacniacze (te drugie możliwie blisko anteny).
Wzmacniacz nie „wyczaruje” sygnału, którego antena nie odbiera – może jedynie zrekompensować straty i wymaga właściwego doboru, aby nie przesterować toru.
Decyzję o użyciu wzmacniacza warto poprzedzić pomiarami; czasem lepszą inwestycją jest wydajniejsza antena i kabel RG6.
Skanowanie kanałów i procedury strojenia
Po zmianie standardu konieczne jest ponowne wyszukanie kanałów w menu telewizora. Wybierz tryb Antena/Naziemna (nie „Kabel”).
Poniżej znajdują się zalecane kroki automatycznego strojenia:
- Wejdź do ustawień kanałów w menu telewizora.
- Wybierz źródło sygnału: Antena/Naziemna.
- Uruchom automatyczne wyszukiwanie (Automatyczne strojenie).
- Poczekaj do zakończenia skanowania i zapisz listę kanałów.
- W razie problemów powtórz skan w godzinach stabilnego sygnału (wieczór/noc).
Jeśli w trakcie skanowania sygnał zanika, odbiornik może dodać kanał tymczasowo, a później „zgubić” – warto skanować przy stabilnych warunkach.
Problemy specyficzne dla polskiego rynku telewizji naziemnej
Utrzymanie MUX-3 w DVB-T ze względów bezpieczeństwa (m.in. Regionalny System Ostrzegania) spowodowało, że posiadacze starszych telewizorów mogli oglądać wyłącznie kanały TVP, a kanały komercyjne (Polsat, TVN, TV4, Puls) pozostawały dla nich niedostępne.
W niektórych regionach zaszły zmiany parametrów i lokalizacji emisji (np. rezygnacja z obiektu Łódź „Komin EC-4”), co wymagało ponownego ustawienia anteny lub zakupu lepszej anteny zewnętrznej.
Determinacja zdolności odbiornika i procedury diagnostyczne
Najpierw sprawdź w instrukcji lub na stronie producenta, czy telewizor wspiera DVB-T2/HEVC.
Szybki test kompatybilności możesz przeprowadzić samodzielnie:
- Wykonaj ponowne skanowanie kanałów.
- Sprawdź, czy na liście pojawia się TVP Dokument lub TVP Nauka (MUX-6 w DVB-T2/HEVC).
- Jeśli kanał odtwarza obraz i dźwięk, telewizor jest kompatybilny z HEVC.
- Jeśli jest dźwięk bez obrazu, odbiornik może obsługiwać DVB-T2, ale nie HEVC (tylko MPEG-4/H.264).
- Brak kanałów spoza MUX-3 zwykle oznacza brak obsługi DVB-T2/HEVC lub problem z instalacją antenową.
Rozwiązania dla użytkowników posiadających niekompatybilny sprzęt
Jeśli telewizor nie wspiera DVB-T2/HEVC, rozważ poniższe opcje:
- nowy telewizor – model zgodny z DVB-T2/HEVC, dziś powszechnie dostępny i tańszy niż kilka lat temu;
- zewnętrzny dekoder DVB-T2/HEVC – podłączenie przez HDMI lub SCART/Peritel, typowy koszt 100–200 zł;
- telewizja satelitarna – platformy płatne (Polsat Box, CANAL+) lub kanały FTA (np. Hot Bird), gdy naziemny odbiór jest utrudniony;
- platformy internetowe – aplikacje i serwisy streamingowe nadawców oraz OTT, niewymagające anteny naziemnej.
Procedury ulepszania odbioru sygnału
Dla użytkowników z kompatybilnym sprzętem, ale słabym odbiorem, zacznij od trzech kluczowych działań:
- analiza nadajników – skorzystaj z map emisyjnych, np. EmiMaps, aby określić najbliższe obiekty i azymut anteny;
- precyzyjne ustawienie anteny – zamontuj ją możliwie wysoko i dostrajaj kierunek, obserwując wskaźniki siły/jakości w menu TV;
- właściwa polaryzacja – sprawdź, czy antena jest ułożona zgodnie z polaryzacją emisji (pozioma/pionowa).
Następnie oceń infrastrukturę kablową. Testowo omiń rozdzielacz i podłącz telewizor bezpośrednio do anteny – jeżeli to poprawi odbiór, rozważ zmianę sposobu dystrybucji sygnału lub zastosowanie aktywnego rozdziału.
Gdy odcinki kablowe są długie i występują straty, rozważ przedwzmacniacz przy antenie (po wcześniejszych testach, aby uniknąć przesterowania). W razie podejrzenia zakłóceń komórkowych zamontuj filtr LTE/5G.
Przyszłe perspektywy i pełna migracja na DVB-T2
Po przejściu MUX-3 na DVB-T2/HEVC w grudniu 2023 roku wszystkie kluczowe multipleksy nadają w nowym standardzie. MUX-8 w paśmie VHF w części emisji nadal może wykorzystywać DVB-T.
Docelowo emisje DVB-T zostaną wyłączone na rzecz jednolitego standardu DVB-T2/HEVC, z korzyścią dla jakości obrazu i efektywności wykorzystania pasma.